اجتماع : انجمن
شرق : خاور
غرب : باختر
تمدن : شهر نشینی
تلفظ : واگویش
صفت : زاب
تلفن = دور واج
وظیفه = خویشکاری
مامور = گماشته
هویت = چیستی
اعتماد به نفس = خود باوری
جامعه = هازمان
رقیب = هم آورد
تعصب = خشک اندیشی
عامل = کارایه
مجازات = پادافره
تنبیه = گوشمالی
تشویق = دلگرمی
ورود = درون شد
غروب = فروشد
جزیره = آبخست
قرینه = هم پا
بزرگ = سترگ
فارس = پارس
عصر = پسین
ما بختیاریها هم وازهایی داریم که بد نیسیت بدانید
لشکر = اردو
دیروز = دوش
مرد = پیا
طایفه = تش (تیره )
آسای =قانون
آمیغ=حقیقت
بایا=تکلیف
پروهان=برهان
پیشیاری=خدمت
پیورزی=تعصب
چارینه=مربع
پرهون=دایره
تاوری=عرضی
دینکرد=شریعت
رشنیغ=عام
ریژ=هوس
سامه=شرایط
سهیدن=محسوس
سهش=حواس
شوه =سبب
کرفه=ثواب
گامه =مرحله
ورج =معجزه
ویمند=تعریف
هناییده=تاثیر پذیرفته
هموند=عضو
برنام=لقب
هستی شناسی=عارف
پنداره، پندار =تصویر
رواگ=رواج
دروگ=دروغ
سرواد=منظوم
فرا رفت=هجرت
اول: نخست- امداد: یاری رسانی -عرض: پهنا- اولین: نخستین- مدد: یاری- طول: درازا- ابتدا: نخست- امدادگر: :یاری رسان- طویل: دراز- شروع: آغاز -عازم: رهسپار- ارتفاع: بلندی- لباس :جامه- مقابل: روبرو- عریض: پهن- فتح یا ظفر: پیروزی- مساوی: برابر- عمیق: گود- رئیس یا مسئول: سرپرست -نصیحت: پند یا اندرز- مریض: بیمار- مراجعت: بازگشت- مجلس: انجمن -مریضی یا مرض: بیماری- شجاع: دلیر- عقل: خرد- مریض خانه: بیمارستان طعمك مزه منظره: چشم انداز مجروح: زخمی عاقبت: سرانجام حبس: زندان جرح: زخم خطیب: سخنران محبوس: زندانی صدمه: آسیب صلح: سازش - آشتی- موفقیت: کامیابی- صدمه دیده: آسیب دیده- ظاهر: نما-موفق: کامیاب- مصدوم: آسیب دیده- مشاهده: نمایش- عظیم: سترگ- اولاد: فرزندان- داخل: تو یا درون- رفیق: دوست- عدل: داد- منهدم: نابود- کلمه: واژه- عادل: دادگستر- انهدام: نابودی- کلمات: واژه گان- ظلم ستم: - بیداد- اطلاع :آگاهی انتخاب گزینش ظالم: ستمگر - بیدادگر حاضر: آماده استقامت: پایداری قره قروت (ترکی): ترفناآشناییساحل: کناره یا کنار تذکر: یادآوری تحرک: جنبش -غریب: ناآشنا- قریب: نزدیک- خلاصی: رهایی ناآشنایی- بین: میان- خلاص: رها- غسل: شست و شو- صلوة: نماز- اخوی: برادر- عهد: پیمان- قرار: پیمان- قرارداد: پیمان نامه- عید: جشن- قدرتمند: نیرومند- قدرت: نیرو - توان- اعیاد: جشن ها- رسول: فرستاده- ارسال کردن: فرستادن- سئوال: پرسش جواب: پاسخ- فرار: گریز- سرقت: دزدی- سارق: دزد- یومیه: روزانه- بینهایت: بیکران- قابل قبول: پذیرفتنی- مفید: سودمند-اسم: نام- علامت: نشانه- الان: اکنون- طهران: تهران- علائم: نشانه ها- حالا: اکنون- اطاق: اتاق- علائم راهنمایی و رانندگی: نشانه های راهنمایی و رانندگی بدون شک: بی شک-حتماً: بی گمان- طراز: تراز(همانند ترازو)- حمل و نقل: ترابری- دفاع: پدافند- فاحشه: روسپی- فقر: تهیدستی- نداری- معادل: برابر- سعی تلاش :- کوشش -فقیر: تهیدست- مساوی: برابر- اتحاد: همبستگی- قضاوت: داوری- تمامی: همگی -عمران: آبادانی- زبان محاوره ایی: زبان گفتاری- عصبانی: خشمگین -قبرستان: گورستان- عقاب: شهباز- شهادت: گواهی- قبر: گور- رزق: روزی- شهادت داد که: ... گواهی داد که ...- مقبره :آرامگاه- مریخ: بهرام- اذیت: آزار -مرحوم: شادروان- عذرخواهی: پوزش- بی نتیجه: بیهوده- مرحومه: شادروان- عذر می خواهم: پوزش می خواهم یا ببخشید- نتیجه: هوده- استعمال: کاربرد -تمنا: خواهش- تخمین: برآورد- دلیل :انگیزه- تمنا می کنم: خواهش می کنم- محترم :ارجمند- دلایل: انگیزه ها- استدعا می کنم: خواهش می کنم- احترام: ارج -مشابه: همانند- تبریک: شادباش- شاباش- ممکن: شدنی- درک کردن: پی بردن- خاص: ویژه- واحد: یکتا- مثال: نمونه- معکوس: وارونه -خدای واحد: خدای یکتا -برای مثال: برای نمونه- شوکت: شکوه- حد مرز: - کران- اخطار: هشدار- اشکال: خرده -حدی ندارد ازك ... مرزی ندارد از ... -ایمان: باور- به احتمال زیاد: به گمان بسیار- مشکل: دشوار- بلافاصله: بی درنگ- ثبت نام: نام نویسی -کار مشکلی است: کار دشواری است- زیاد: بسیار- ثبت نام کردم: نام نویسی کردم- شغل: کار - پیشه- خراب: ویران- زباله :آشغال- جلسه: نشست- خرابه: ویرانه- فارسی: پارسی- جلسه کارمندان: نشست کارمندان- جسد: پیکر- مقایسه: سنجش- مجرم: بزهکار- حدس: گمان- مقایسه می کنم: می سنجم- جرم: بزه- حدس می زنم: گمان می کنم- خلاصه: چکیده- لعنت: نفرین -مقاومت: پایداری- مذهب: - دین کیش - آیین- لعنت کردن: نفریدن
زیگورات (zigurât): معبد
رایاتار (râyâtâr): اینترنت
آهار (âhâr): لعاب
ساستاری (sastâri): سیاست
تارنما (târnamâ): سایتِ اینترنتی
دستینه (dastine): امضا
درازه‌ی گیتایی (derâzeye gitâi): طول جغرافیایی
پهنای گیتایی (pahneye gitâi): عرض جغرافیایی
ساگ (sâg): (پهلوی) ساق
نِهش (neheš): (پهلوی) وضع
باژ (bâž): خراج، باج
آگُر (âgor): آجر
پکش (pokeš): انفجار
کارفرمان (kârfarmân): (پهلوی) مدیر کل
تاوان‌گیری (tâvângiri): مصادره
کُیان (koyân): کانون، مرکز
آبُری (âbori): (کردی) اقتصاد
داشتاری (daštâri): (پهلوی)مالکیت
اوارى (evâri): (پهلوی)اداری
آبشخور (âbešxor): منبع
زینه (zine): درجه
میهنی (mihani): ملی
رُت‌کیش (rotkosh): (رُت=کاغذ ، کیش=جعبه) کارتن
پَروَند (parvand): (پهلوی) محوطه
ریزگان (joziyât): جزئیات
دفترینه كردن (daftarine kardan): ثبت کردن
کرانه (karâne): ناحیه
زادروز (zâdruz): میلاد
آرستن (ârastan): کامل کردن
سکالش‌گاه (sekalešgâh): مجلس شورا
زنهارداری (zenhârdâri):امنیت
کندک (kandak): خندق
بانو (bânu): خانم
اشکفت (eškaft): غار
ورستاد (varastâd): وقف
بازنهش (bâznaheš): جبران
بساویدن (basâvidan): لمس کردن
آفرینه (âfarine): اثر
دَم (dam): دقیقه
نِگار (negâr): نقش
پرخاش (parxâš): اعتراض
سیمین (simin): نقره‌یی
رخبام (roxbâm): قرنیز
سیِم (sim): نقره
بآن (bân): آقا
پایندان (pâyandân): ضمانت
هم‌كرد (hamkard): مركب
سان (sân): حالت
دغل‌كاری (daqalkâri): تقلب
نگار (negâr): نقش
تپاسبد (tapâsbod): مرتاض
سیج (xatar): خطر
آوات (âvât): سیلاب، هجا
پیدایی: ظهور
خواستاری: شوق
شكافته: ناشی‌شده
گُنجایی: ظرفیت
مایه: ماده
نایابندگی: عدم ِ ادراك
جانِ گویا: نفس ِ ناطقه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.
برزش (barzeš): از ریشه‌ی «برزیدن» یا همان «ورزیدن» كه واژه‌ی آشنای «ورزش» را از آن ساخته‌ایم.
«برزش» به آسانی و زیبایی می‌تواند جای «تمرین» را بگیرد.
تسوک (tasuk): (در پهلوی تسوك) تسو، ساعت
فرزان (farzân): فلسفه، حكمت
توده (tude): ملت
فرجاد (farjâd): وجدان
آك (âk): بی‌عیب، در گویشِ شیرازی به جای «بی عیب» می‌گوییم «آك‌بند».
چیدمان (cidemân): ترتیب، دکوراسیون
خنیا (xonyâ): موسیقی، نوازندگی
دروازه (darvâze): باب
نماردن (nomârdan): اشاره کردن
سهش (soheš): احساس
نگاره (negâre): شکل
آرش (âreš): معنی (دهخدا)
داوی (dâvi): ادعا، « داو طلب » واژه‌یی از همین ریشه است.
چگونگی (cegunegi): كیفیت
هست‌نما (hastnamâ): مجازی، پیکری، پاتخشیک
مینوی (minovi): معنوی
چنبره (canbare): حلقه
انیرانی (anirâni): ناایرانی، بیگانه، خارجی
تازی گرایی (tâzi-gerâi): پان عربیسم
فیار (fayâr): صنعت
چینش (cineš): ترتیب
زاور (zâvar): خدمت‌كار، چاكر، با این معنی از ریشه‌ی «زور» است.
چم (cam): معنی، مفهوم
بی‌میان‌جی (bimiyânji): بی‌واسطه
رایه (râye): دولت
نویسه (nevise): وات، حرف، بندواژه
فرانمود (farnemud): توضیح، روشن‌گری
زاب (zâb): صفت
فراروی (farâravi): هجری، در كردی به «هجری خورشیدی» می‌گویند «كوچ مانژی».
زَند (zand): شرح
نمار (nomâr): اشاره
رواگ (ravâg): روا، رواج(پارسی تازی گشته)
برگرفته (bargerefte): مشتق
پارادخش (pârâdoxš): تضاد، پارادكس
فرتور (fartur): نگاره، عکس
ترزبان (tarzbân): مترجم، خودِ واژه‌یِ «ترجمه» پارسی تازی گشته است.
ترنم (tarannom): زمزمه
وخشور (vaxšur): پیام‌بر، پیغمبر
دادیكی (dâdiki): حقوقی
هم‌سنجی (hamsanji): مقایسه
خاور (xâvar): شرق
شیان (šeyân): جبران
تیره (tire): قوم
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آرمیده: ساکن
بسودنی: ملموس
بسیاری: کثرت
چرایی: علت
زبریدن: سقوط
سپسی: تاخیر
گزارنده: شارح
گزارنده: مفسر
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آیا
دوری: بُعد
سپس رو: تابع
سپس‌رو: تالی
سپس‌رو: مقلد
شکافتن: اشتقاق
هم‌بازی: شرکت
راست‌پهلو: متساوی‌الساقین
بسیارپهلو: كثیرالاضلاع
زبَرنگر: عالی‌النظر
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
چین از ابرو گشادن: رحم کردن
بستانکی: انجماد
پیوستگی: اتصال
زایش‌ده: مولد
کُنا :فاعل
مردمی: انسانیت
بهره‌پذیر: قابل ِ قسمت
ایستاده به خود: قائم به ذات
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ستاک (setâk): مصدر
اوگ (owg): اوج(پارسی تازی گشته)
دیپ (dip): نثر
نسک (nask): کتاب
نیم‌روز (nimruz): جنوب
دستک (dastak): سند، مدرک، بیشتر به ریختِ "دفتر و دستک" به کار می‌رود.
درها (darhâ): ابواب
مهینگان (mahinegân): کلیات
ترك‌گرایی (tork-gerâi): پان تركیسم
بسامد (Basâmad): تکرار
رسا (resâ): كامل(بهروز)، اُسپوُر (پهلوی)
می‌نمارد (minomârad): اشاره می‌کند
رایانامه (râyânâme): ایمیل، پستِ الکترونیک
رست (rost): رشد
سروادیک (sarvâdik): شاعرانه، سرودین
دبیره (dabire): خط، الفبا
یاد (yâd): ذهن
جُستار (jostâr): مطلب، بحث
تازه (tâze): خبر، تازه‌ها: خبرها
زَند (zand): تفسیر
رایاتار (râyâtâr): اینترنت
پیورزی (peyvarzi): تعصب
فند (fand): شگرد، فن
چامه (câme): شعر
آخشیج (âxšij): عنصر
نگارش (negâreš): نسخه
انگارش (angâreš): دانشِ ریاضی
هم‌بود (hambud): انجمن، جامعه، اجتماع
فرزانه (farzâne): فیلسوف
آب‌خست‌واره (âbxostvâre): شبه جزیره
بس‌شمردن (basšomordan): ضرب کردن
وات (vât): نویسه، حرف
انجمن (anjoman): جامعه، اجتماع
سپند (sepand): مقدس
ترسایی (tarsâi): مسیحی
فروزه (foruze): صفت، در برابر ِ زاد
اسپاش (espâš): فضا
خوربران (xurbarân): غرب
فرینه (farine): ممتاز
فرنام (farnâm): لقب
پاژنام (pâžnâm): عنوان
كند (kand): قند
یاد‌انبار (yâdanbâr): حافظه
گزاره (gozâre): شرح
گزارش (gozâreš): شرح دادن
آسال (âsâl): بنیاد، پایه، اصل
انگارگان (engârgân):ایدئولوژی
گزاره (gozâre): تفسیر
پرماسیدن (parmâsidan): تماس گرفتن
اشو (ašu): مقدس
شایش (šâyeš): امکان
بامیان‌جی (bâmiyânji): باواسطه
دین‌یار (dinyâr): روحانی
واگویش (vâguyeš): بازگویی، تلفظ
زنهار (zenhâr):امنیت
واكه (vâke): حرف آوادار
همیستار (hamistâr): مخالف
اپاختر (apâxtar): شمال
برگیری (bargiri): اشتقاق
پوییده (puide): مفعول
سازه (sâze): بنا
پاژنام (pâžâm): لقب٬ عنوان
كانون (kânuni): مركز
فردید (fardid): منظور
سامه (sâme): شرط
نمازسوی (namâzsuye): قبله
رازی‌گری (râzigari): معماری
آمیغ (âmiq): حقیقت
فرارودان (farârudân): ماوراءالنهرین
میان‌رودان (miyânrudân): بین‌النهرین
هم‌آورد (hamâvard): مسابقه
ورجاوند (varjâvand): برازنده
توپال (tupâl): فلز
اروس (arus): عروس، پارسی است و ریشه‌ی اوستایی و سنسکریت دارد.
خامه (xâme): قلم
تِلا (telâ): طلا
سَدُم (sadom): سانتی
سَلم (salm): لوح
رَج (raj): سطر
گِردایه (gerdâye): مجموعه
خودویژه (xodviže): مخصوص
تِكه (tekke): قطعه
سِرشتین (sereštin): طبیعی
شایِش (šâyeš): امکان
اِسپاش (espâš): (پهلوی) فضا
اُریبانه (oribâne): (پهلوی) مورب
آرسته (âraste): (پهلوی) کامل
شیوِه (šive):سبک
ناهم‌سانی (nâhamsâni): تفاوت
فرارسان (farâresân): مبلغ، اعلان کننده
گرداننده (gardânande): مدیر
فرنشین (farnešin): (فرهنگستان) رئیس
ایراختن (irâxtan): (پهلوی) محکوم کردن
رستک (rastak): (پهلوی) قانون
کرپان (korpân): (پهلوی) قربان
بَنَک (banak): (پهلوی) قهوه
نارستکی (nârastaki): (پهلوی) غیرقانونی
دادیک (dâdik): (پهلوی) حقوق
پدافند (padâfand): (پهلوی) دفاع
معما : چیستان
عبادت : بندگی
قدیمی : کهن و کهنه
تعقل : اندیشیدن - اندیشه
تفحص : جستجو و کنکاش - جستار
تعلل : درنگ
فن : فند - ترفند
طناب : ریسمان - رسن
تکثر : بسیاری
دین : آئین - کیان
حسادت : رشک
تلالو : درخشندگی
نورانی : درخشان - روشن
عدم : نبود
صاحت - محضر : پیشگاه
منظر - منظره : نما - دورنما
تبدیل : جانشینی
تکریم : بزرگداشت
قطور : سترگ - کلفت
قوی : زورمند - نیرومند
